درس شیمی یکی از دروس کلیدی و تأثیرگذار در کنکور سراسری رشتههای تجربی و ریاضی است. با توجه به ضریب بالای این درس در کنکور، کسب درصد بالا در آن میتواند نقش تعیینکنندهای در رتبه نهایی داوطلبان داشته باشد. برای دستیابی به این هدف، آشنایی با روشهای مطالعه مؤثر و منابع مناسب ضروری است. در این مقاله، به بررسی بهترین روشهای مطالعه درس شیمی برای کنکور میپردازیم و منابع معتبر را معرفی میکنیم.
آقای امیررضا براتی (رتبه 1 کنکور تجربی – درصد شیمی 97%)
برای موفقیت در شیمی کنکور، آقای براتی معتقدند که باید تسلط کامل بر روی متن کتاب درسی داشته باشیم، بهویژه در بخشهای حفظی. برای بخشهای محاسباتی هم با تمرین و تکرار زیاد، مهارتهای محاسباتی خود را تقویت کردهاند. یکی از تکنیکهایی که استفاده میکردند، تجسم ذهنی واکنشها و برخورد مولکولها بود. این روش به ایشان کمک کرده بود که سوالات را بهتر درک کنند و راحتتر به پاسخ برسند. بهطور کلی، ایشان برای مطالعه شیمی بعد از زیستشناسی، بیشترین زمان را به این درس اختصاص میدادند؛ در دوران تعطیلات تا 10 ساعت در هفته و در دوران مدرسه 6 تا 7 ساعت را به مطالعه شیمی اختصاص میدادند.
۱. شناخت ساختار و بودجهبندی سؤالات شیمی در کنکور
اولین گام در مطالعه مؤثر شیمی، آشنایی با ساختار و بودجهبندی سؤالات این درس در کنکور است. سؤالات شیمی کنکور به سه دسته کلی تقسیم میشوند:
- سؤالات حفظی: این سؤالات نیازمند حفظ کردن مفاهیم و نکات کتاب درسی هستند.
- سؤالات مفهومی: این سؤالات بر درک عمیق مفاهیم و توانایی تحلیل داوطلب تمرکز دارند.
- سؤالات محاسباتی: این سؤالات نیازمند تسلط بر فرمولها و مهارت در حل مسائل عددی هستند.
با تحلیل کنکورهای سالهای گذشته، میتوان به این نتیجه رسید که حدود ۳۰٪ از سؤالات شیمی کنکور حفظی، ۴۰٪ مفهومی و ۳۰٪ محاسباتی هستند. بنابراین، برنامهریزی مطالعه باید بهگونهای باشد که هر سه نوع سؤال را پوشش دهد.
آقای روزبه امین تفرشی (رتبه 3 کنکور ریاضی – درصد شیمی 100%)
آقای تفرشی برای مطالعه شیمی به صورت منظم و مداوم، کتاب درسی را به عنوان اصلیترین منبع مطالعه انتخاب کردهاند. ایشان از ابتدا تلاش میکردند که به طور مرتب مطالب کتاب را مرور کنند و نکات مهم را حفظ کنند. بر اساس نظر ایشان، بهترین روش مطالعه شیمی، مرور مکرر کتاب درسی و تثبیت نکات کلیدی آن است. مطالعه دقیق کتاب درسی و تمرکز بر حفظ نکات مهم به ایشان کمک کرده تا در تستها و امتحانات به درصد عالی دست یابند.

۲. انتخاب منابع مناسب برای مطالعه شیمی
انتخاب منابع مناسب، نقش کلیدی در یادگیری مؤثر دارد. منابع پیشنهادی برای مطالعه شیمی کنکور عبارتاند از:
- کتاب درسی: مهمترین منبع برای مطالعه، کتاب درسی است. تمامی مفاهیم و نکات کلیدی در آن وجود دارد و باید بهدقت مطالعه شود.
کتابهای تست شیمی نشر الگو:
- این مجموعه شامل تستهای متنوع از مباحث مختلف شیمی به همراه پاسخهای تشریحی است. کتابهای شیمی نشر الگو معمولاً شامل مسائل و تستهایی با سطح دشواری متنوع هستند که به دانشآموزان کمک میکنند برای کنکور آماده شوند.
کتابهای تست شیمی خیلی سبز:
- خیلی سبز یکی از ناشران معتبر در زمینه کنکور است که کتابهای شیمی خود را بهصورت جامع و با ارائه تستهای زیاد و تحلیلهای دقیق منتشر کرده است. این کتابها معمولاً شامل درسنامههای مفصل به همراه تستهای مختلف از هر فصل و پاسخ تشریحی میباشند.
کتابهای تست شیمی مبتکران:
- مبتکران نیز در زمینه تستهای شیمی شناختهشده است و کتابهایی با تستهای هدفدار و طبقهبندیشده را برای آمادگی بهتر دانشآموزان ارائه میدهد. این کتابها برای کسانی که به دنبال افزایش سرعت و دقت در تستزنی هستند، بسیار مناسب است.
کتابهای تست شیمی گاج:
- مجموعه کتابهای شیمی گاج نیز یکی از منابع معتبر تست برای کنکور است که شامل سوالات کنکورهای سالهای گذشته، تستهای تالیفی، و تحلیلهای آموزشی است. این کتابها برای تقویت مهارتهای تستزنی در شیمی مفید هستند.
محمد اکبری مقدم (رتبه 40 کنکور تجربی – درصد شیمی 100%)
محمد اکبری مقدم، برای مطالعه شیمی ابتدا کتاب درسی را بهدقت مطالعه میکرد و سپس تست میزد. ایشان در هنگام حل تستها، نه تنها به جواب درست، بلکه به نکات جدید و اشتباهاتی که مرتکب میشدند نیز توجه میکردند. این روند باعث میشد که یادگیری ایشان عمیقتر و مؤثرتر باشد. برای اینکه سرعت پاسخگویی به سوالات بالا رود، تمرین زیاد را کلید موفقیت در شیمی میدانستند. به گفته ایشان، با تمرین مداوم، توانسته بودند که به سرعت و دقت در حل سوالات دست یابند.
۳. برنامهریزی و زمانبندی دقیق برای مطالعه شیمی
برنامهریزی منظم و دقیق، کلید موفقیت در هر درسی است. برای مطالعه شیمی:
- تعیین اهداف کوتاهمدت و بلندمدت: برای هر هفته و ماه، اهداف مشخصی تعیین کنید.
- تقسیمبندی مباحث: مباحث را به بخشهای کوچکتر تقسیم کرده و برای هر بخش زمان مشخصی اختصاص دهید.
- مرورهای منظم: زمانهایی را برای مرور مطالب گذشته در نظر بگیرید تا مطالب در حافظه بلندمدت تثبیت شوند.

خانم مریم علی کرمی (رتبه 243 کنکور ریاضی – درصد شیمی 80%)
خانم علی کرمی پیش از حضور در کلاس، شیمی را پیشخوانی میکردند و مباحث را به دو بخش حفظی و مسئلهای تقسیم کرده و برای هر بخش به صورت مجزا زمان میگذاشتند. ایشان بعد از تدریس، جزوه دبیر و کتاب درسی را مطالعه میکردند و نکات مهم را در دفترشان یادداشت میکردند. پس از تسلط بر مطالب، تستهای کنکور و تستهای تالیفی را حل کرده و بر اساس نتایج، نقاط ضعف خود را شناسایی و تقویت میکردند. مرور روزانه و مداوم تستها یکی از دلایل اصلی موفقیت ایشان در شیمی بوده است.
۴. روشهای مطالعه مؤثر برای شیمی
مطالعه شیمی نیازمند درک عمیق مفاهیم و تمرین مداوم است. برخی از روشهای مؤثر عبارتاند از:
- مطالعه مفهومی: بهجای حفظ کردن فرمولها، سعی کنید مفهوم پشت هر فرمول را درک کنید.
- حل مسائل متنوع: با حل مسائل مختلف، تسلط خود را بر مباحث افزایش دهید.
- استفاده از مثالهای کاربردی: مثالهای واقعی به درک بهتر مفاهیم کمک میکنند.
- روشهای مطالعه از زبان رتبههای برتر: افراد موفق در کنکور، مانند امیررضا براتی، مریم علیکرمی و محمد اکبریمقدم، تأکید دارند که برای کسب درصد بالا در شیمی، باید مطالب کتاب درسی بهطور کامل و عمیق مطالعه شود و علاوه بر آن، تستهای کنکور و تالیفی زیاد حل گردد. این داوطلبان همچنین تأکید میکنند که در هنگام مطالعه، روشهای مفهومی و حفظی باید از هم تفکیک شده و زمان ویژهای برای هرکدام اختصاص یابد
۵. تکنیکهای تستزنی و تحلیل سؤالات
تستزنی بخش مهمی از فرآیند آمادگی برای کنکور است. برای بهبود مهارت تستزنی در درس شیمی، میتوانید از روشهای زیر استفاده کنید:
- حل تستهای زماندار: برای آشنایی با فشار زمان در جلسه کنکور، تستها را بهصورت زماندار حل کنید. این کار به شما کمک میکند که سرعت عمل خود را افزایش دهید و زمان را بهخوبی مدیریت کنید.
- تحلیل دقیق تستها: بعد از حل هر تست، پاسخهای خود را تحلیل کنید. حتی اگر سؤالی را درست پاسخ دادهاید، دلیل انتخاب آن گزینه و علت اشتباه بودن گزینههای دیگر را بررسی کنید.
- استفاده از تستهای ترکیبی: شیمی کنکور شامل سؤالات ترکیبی است که از چند مبحث مختلف طرح میشود. برای تسلط بر این نوع سؤالات، تستهای ترکیبی حل کنید و ارتباطات بین مباحث را درک کنید.
- توجه به سؤالات مفهومی: سؤالات مفهومی که نیاز به درک عمیق از مطالب دارند، در کنکور زیاد مطرح میشوند. سعی کنید هنگام مطالعه، مفهوم هر مطلب را بهخوبی بفهمید و فقط به حفظ کردن اکتفا نکنید.
۶. برنامهریزی دقیق و مؤثر برای مطالعه شیمی
- تقسیمبندی مباحث: مباحث شیمی را به قسمتهای کوچکتر و قابلمدیریت تقسیم کنید. این کار به شما کمک میکند که مطالعه شما منظم و مؤثر باشد و از احساس سردرگمی جلوگیری کند. برای مثال، میتوانید یک فصل را به بخشهای مفهومی، محاسباتی و مسائل تقسیم کنید و هر بخش را بهصورت مجزا مطالعه کنید.
- استفاده از بازههای مرور: مرورهای منظم و بازهبندی شده، بخش مهمی از برنامهریزی مطالعه است. پس از مطالعه هر مبحث، آن را در فواصل زمانی مشخص (یک روز، یک هفته، و یک ماه بعد) مرور کنید. این تکنیک به تثبیت مطالب در حافظه بلندمدت کمک میکند.
- انعطافپذیری در برنامه: برنامهریزی شما باید انعطافپذیر باشد تا بتوانید در صورت نیاز، تغییرات لازم را اعمال کنید. اگر یک روز نتوانستید طبق برنامه پیش بروید، زمانی برای جبران در نظر بگیرید.
آقای سهند سروری (رتبه 7 کنکور ریاضی – درصد شیمی 100%)
آقای سروری شیمی را به دو بخش تقسیم کردهاند: بخش حفظی و بخش تمرین. در بخش حفظی، ایشان کتاب درسی، شکلها و نمودارها را بهدقت مطالعه میکردند و حتی معتقد بودند که باید کتاب شیمی را مانند کتاب دینی حفظ کرد. برای تقویت این بخش، ابتدا یکبار کتاب را مطالعه کرده و سپس با استفاده از تستهای کنکور، نقاط ضعف خود را شناسایی میکردند. در مرحله بعدی، کتاب را مجدداً مرور کرده و نکات مهم را هایلایت میکردند. بهعلاوه، آقای سروری روش نوشتن و یادداشتبرداری را به عنوان یکی از تکنیکهای مفید معرفی کردهاند، که این کار باعث مرور مؤثر و ماندگاری مطالب میشود.
۷. استفاده از تکنیکهای یادداشتبرداری و خلاصهنویسی
یادداشتبرداری از نکات مهم و خلاصهنویسی مطالب، یکی از راههای مؤثر برای مرور سریع و به یادآوری بهتر است.
- خلاصهنویسی نکات مهم: پس از مطالعه هر فصل، فرمولها، نکات کلیدی، و مفاهیم مهم را در دفترچهای بهصورت خلاصه یادداشت کنید. این کار به شما کمک میکند تا در روزهای نزدیک به کنکور، مطالب را سریعتر مرور کنید.
- نمودارهای مفهومی: برای درک بهتر ارتباط بین مفاهیم، از نمودارهای مفهومی و جدولهای خلاصهسازی استفاده کنید. این روش به ویژه برای مباحث پیچیده و ترکیبی بسیار مفید است.
- یادداشتبرداری از روشهای حل: روشهای خاصی که برای حل مسائل استفاده کردهاید، یادداشت کنید تا در آینده به آنها مراجعه کرده و سریعتر مسائل مشابه را حل کنید.
- اهمیت جدول تناوبی در شیمی: جدول تناوبی در شیمی به اندازه جدول ضرب در ریاضی اهمیت دارد. تسلط بر این جدول نه تنها در حل مسائل شیمی، بلکه در درک دقیق ویژگیهای مواد مختلف ضروری است. به همین دلیل، پیشنهاد میشود که جدول تناوبی همیشه در دیدرس باشد و با روشهای مختلف مثل کدگذاری، عناصر آن را بهخوبی حفظ کنید

خانم فیروزه حاتمی (رتبه 176 کنکور ریاضی – درصد شیمی 68%)
خانم حاتمی برای مطالعه شیمی ابتدا بهطور کامل کتاب درسی و درسنامههای کمکدرسی را مطالعه میکردند و سپس تست میزدند. بعد از هر تست، بهویژه تستهایی که اشتباه جواب داده بودند، بررسی کاملی از پاسخنامه میکردند. همچنین، سوالات مهم و سوالاتی که اشتباه زده بودند را علامتگذاری کرده و در آینده به آنها مراجعه میکردند. برای تسلط بهتر بر روی نکات ترکیبی و حفظی، مطالب مهم را در دفترچهای مینوشتند تا در زمان جمعبندی و مرور، بتوانند بهسرعت مطالب را مرور کنند.
- تمرین و حل مسائل شیمی بهصورت مداوم
حل مسائل شیمی و تمرین مداوم، از جمله مواردی است که به تسلط بر این درس کمک میکند.
- تمرین مسائل کتاب درسی: پیش از شروع به حل تستهای کنکوری، تمرین مسائل کتاب درسی ضروری است. این مسائل پایه و اساس درک مفاهیم را تشکیل میدهند.
- حل تستهای زماندار: پس از تسلط بر مفاهیم، تستها را بهصورت زماندار حل کنید تا مهارت مدیریت زمان و سرعت عمل شما بهبود یابد. این تمرین برای شبیهسازی شرایط واقعی کنکور بسیار مفید است.
- حل سوالات ترکیبی: شیمی کنکور معمولاً شامل سوالات ترکیبی از چند مبحث است. سعی کنید مسائل ترکیبی را تمرین کنید و ارتباط بین مفاهیم مختلف را درک کنید.
- تحلیل سوالات کنکورهای گذشته
تحلیل سوالات کنکورهای سالهای گذشته، یکی از بهترین روشها برای آشنایی با سبک طراحی سوالات است.
- شناسایی الگوها: ببینید چه مباحثی بیشتر تکرار شده و سوالات معمولاً به چه صورت طرح میشوند.
- آشنایی با نوع سوالات: با حل سوالات کنکورهای قبلی، میتوانید با سبک سوالات آشنا شوید و بهخوبی آماده شوید.
جمعبندی و نکات پایانی
درس شیمی، با داشتن مباحث گسترده و مفاهیم عمیق، به برنامهریزی دقیق، مطالعه مفهومی و تمرین مداوم نیاز دارد. با استفاده از استراتژیهای ذکرشده در این مقاله و منابع معرفیشده از سایت پایتخت کتاب، میتوانید به تسلط کافی بر این درس برسید و درصد بالایی در کنکور کسب کنید.
به یاد داشته باشید که موفقیت در شیمی مستلزم تلاش، تمرین و پشتکار است. پس با انگیزه و برنامهریزی پیش بروید و از هر لحظه برای بهبود مهارتهای خود استفاده کنید.